Iemand kopieert uw productontwerp: hoe beschermt u zich met modelrecht?

U heeft maanden geïnvesteerd in de ontwikkeling van een nieuw product. Het uiterlijk klopt, de verpakking ook. Dan ziet u op een beurs of webshop een concurrent met een opvallend gelijkaardig ontwerp. Wat nu?

Veel ondernemers weten niet dat het uiterlijk van een product juridisch beschermd kan worden via het modelrecht. Geen octrooi, geen merk, maar een aparte beschermingsvorm die precies voor dit soort situaties bestaat. En die bescherming is eenvoudiger te verkrijgen dan u misschien denkt.

Wat is modelrecht?

Modelrecht beschermt het uiterlijk van een product: de vorm, de lijnen, de kleuren, de textuur of de afwerking. Het maakt niet uit of het gaat om een fysiek product, een verpakking, een logo in reliëf of een grafisch element dat deel uitmaakt van een product.

Wat modelrecht niet beschermt, is de technische werking van een product. Daarvoor bestaat octrooirecht. Modelrecht gaat uitsluitend over hoe iets eruitziet, niet over hoe het werkt.

Twee vereisten gelden altijd:

Nieuwheid: het ontwerp mag vóór de aanvraag niet al publiek beschikbaar zijn geweest, tenzij u zelf de bron bent en de aanvraag tijdig indient (meer daarover hieronder).

Eigen karakter: het ontwerp moet een andere algemene indruk wekken bij een geïnformeerde gebruiker dan bestaande ontwerpen. Dat is een vrij beperkte lat: u hoeft niet uniek te zijn in absolute zin, enkel onderscheidend genoeg.

Ingeschreven of niet-ingeschreven model?

U heeft twee opties.

• Het niet-ingeschreven model biedt automatisch bescherming zodra uw ontwerp voor het eerst openbaar wordt gemaakt in de Benelux/Europese Unie, voor een periode van drie jaar. U hoeft niets te registreren. Het nadeel: u moet zelf bewijzen dat uw ontwerp de anterioriteit heeft ten opzichte van het model van de concurrent. Dat is in de praktijk niet altijd eenvoudig.

• Het ingeschreven model biedt bescherming voor vijf jaar, verlengbaar tot maximaal 25 jaar. U kunt kiezen voor registratie via het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE), wat uw ontwerp beschermt in België, Nederland en Luxemburg, of via het Europees Bureau voor intellectuele eigendom (EUIPO) voor bescherming in de hele Europese Unie.

Het grote voordeel van registratie: bij een inbreuk hoeft u enkel het inschrijvingsbewijs voor te leggen. U moet niet langer bewijzen dat uw ontwerp ouder is. Dat scheelt tijd en kosten.

Let op: de graceperiode van twaalf maanden

U kunt uw eigen ontwerp niet meer registreren als het al te lang publiek bekend is. De vuistregel: een ingeschreven model moet worden aangevraagd vóór de eerste openbaarmaking.

Er geldt echter een uitzondering: de zogenaamde graceperiode. Als u zelf het ontwerp als eerste openbaar heeft gemaakt, heeft u nog twaalf maanden de tijd om een inschrijvingsaanvraag in te dienen. Die termijn is strikt. Wie te lang wacht, verliest de mogelijkheid om te registreren en blijft enkel over met de zwakkere bescherming van het niet-ingeschreven model.

Modelrecht in de praktijk: wanneer is het relevant?

Modelrecht is nuttig voor een breed scala aan ondernemers:

Voor de producent die een nieuw toestel, machine of consumentengoed lanceert: registreer het uiterlijk vóór de beursdeelname of de eerste productlancering.

Voor de bouwondernemer of architect die werkt met onderscheidende gevelelementen, prefab-modules of decoratieve bouwelementen: ook die kunnen onder het modelrecht vallen.

Voor de softwareontwikkelaar die een app of platform lanceert met een opvallende interface: schermontwerpen en gebruikersinterfaces zijn in bepaalde gevallen beschermbaar als model.

Voor de retailondernemer met een eigen huismerk en onderscheidende verpakking: verpakkingsontwerpen zijn een klassiek toepassingsgebied.

Modelrecht combineren met andere bescherming

Modelrecht staat zelden alleen. Een goed IP-beleid combineert meerdere beschermingsvormen:

Auteursrecht: ontstaat automatisch bij originele creatieve werken, zonder registratie. Loopt 70 jaar na het overlijden van de maker. Bij producten gaat het soms samen met modelrecht.

Merkenrecht: beschermt de naam, het logo of het teken waarmee u zich als onderneming identificeert. Niet het product zelf, maar de herkomstaanduiding.

Octrooirecht: beschermt technische uitvindingen. Duur en tijdrovend, maar krachtig bij innovatieve technologie.

Wie alle drie de beschermingsvormen combineert op de juiste manier, bouwt een stevige muur rond zijn intellectueel eigendom.

Conclusie

Modelrecht is een relatief eenvoudig en betaalbaar middel om het uiterlijk van uw product juridisch te beschermen. Toch wordt het door veel ondernemers over het hoofd gezien, vaak omdat ze niet weten dat het bestaat of denken dat het enkel voor grote bedrijven is weggelegd. Dat klopt niet.

Heeft u recent een nieuw product of ontwerp gelanceerd, of staat u op het punt dat te doen? Dan loont het om na te gaan of modelrecht zinvol is voor uw situatie. Neem vrijblijvend contact op met ons team. Wij bekijken graag samen welke bescherming het best past bij uw product en uw sector.